پشتیبانی نهالستان ۰۹۱۴۱۸۱۱۵۲۰
جهت دریافت مشاوره و یا خرید نهال ، کافیست روی یکی از راه های ارتباطی زیر کلیک نمایید.
![]()
Copyright Royalnahal © 2022
هرس اصولی درختان میوه به ایجاد اسکلت محکم، تنظیم رشد شاخهها، افزایش نفوذ نور به تاج و حذف بخشهای خشک یا بیمار کمک میکند. بااینحال، زمان و شدت هرس باید بر اساس نوع درخت، سن، وضعیت رشد و هدف باغدار تعیین شود؛ هرس شدید یا انجام آن در زمان نامناسب میتواند رشد رویشی را افزایش دهد یا باردهی را کاهش دهد.
برای بسیاری از درختان میوه خزاندار، اواخر دوره خواب و پیش از شروع رشد فعال زمان مناسبی برای هرس اصلی است؛ اما این قاعده برای همه گونهها یکسان نیست. برای مثال، در بعضی مناطق هرس زردآلو و گیلاس در فصل رشد و هوای خشک ترجیح داده میشود تا خطر برخی بیماریهای چوب کاهش یابد. راهنمای هرس درختان میوه از دانشگاه کالیفرنیا این تفاوتها را نیز توضیح میدهد.
هرس فقط بریدن شاخههای اضافی نیست؛ بلکه روشی برای مدیریت ساختار و رشد درخت است. اگر تاج بیشازحد متراکم شود، نور کمتری به بخشهای داخلی میرسد و گردش هوا کاهش مییابد. در نتیجه، بخشی از شاخهها ضعیف میشوند و مدیریت آفات، بیماریها و برداشت محصول دشوارتر خواهد شد.
مهمترین اهداف هرس عبارتاند از:
حذف شاخههای خشک، شکسته، بیمار و آسیبدیده
کاهش تداخل شاخهها و جلوگیری از ساییدگی آنها
ایجاد اسکلت قوی برای تحمل وزن محصول
تنظیم ارتفاع و گستردگی تاج برای تسهیل برداشت
بهبود توزیع نور در تاج درخت
تنظیم رشد رویشی و حفظ شاخههای بارده مناسب
هرس بهتنهایی تضمینکننده افزایش محصول نیست. باردهی به رقم، پایه، گردهافشانی، شرایط آبوهوایی، تغذیه، آبیاری و سلامت درخت نیز وابسته است. هدف، ایجاد تعادل میان رشد شاخهها و تولید میوه است، نه حذف حداکثری شاخهها.
در بسیاری از درختان خزاندار مانند سیب و گلابی، هرس اصلی در دوره خواب زمستانی انجام میشود. پس از ریزش برگها، ساختار شاخهها بهتر دیده میشود و باغدار میتواند شاخههای مزاحم و بخشهای آسیبدیده را دقیقتر شناسایی کند.
بااینحال، بهتر است هرس سنگین در زمانی انجام شود که خطر سرمای شدید پس از برش کاهش یافته باشد و هنوز رشد فعال بهطور جدی آغاز نشده باشد. هرس زودهنگام در مناطق سرد ممکن است حساسیت بافتها به آسیب سرما را افزایش دهد.
در مناطق سردسیر، از جمله زمینهایی که زمستانهای سخت دارند، تصمیمگیری باید با توجه به وضعیت واقعی هوا و ویژگی گونه انجام شود. تاریخ ثابت تقویمی را نمیتوان برای تمام باغها مناسب دانست.
هرس تابستانه معمولاً سبکتر است و برای کنترل رشد بیشازحد، حذف برخی شاخههای عمودی و بازکردن بخشهای متراکم تاج به کار میرود. چون در این فصل برگها فعال هستند، حذف بخش بزرگی از تاج میتواند سطح فتوسنتز را کاهش دهد؛ بنابراین هرس تابستانه شدید ممکن است به درخت فشار وارد کند.
این روش برای برخی باغهای سیب و درختان پررشد کاربرد دارد، اما زمان و شدت آن باید متناسب با رقم، شرایط اقلیمی و وضعیت محصول باشد. هرس تابستانه جایگزین کامل هرس زمستانه نیست و برای تمام گونهها نیز توصیه یکسانی ندارد.
سیب و گلابی از درختان دانهدار هستند؛ هلو، شلیل، زردآلو، آلو و گیلاس در گروه درختان هستهدار قرار میگیرند. تفاوت در حساسیت به بیماریها، عادت باردهی و نحوه رشد شاخهها باعث میشود برنامه هرس آنها متفاوت باشد.
برای مثال، زمان هرس هلو و شلیل ممکن است با زمان مناسب هرس سیب متفاوت باشد. در برخی مناطق، هرس زردآلو و گیلاس در هوای خشک و فصل رشد انجام میشود تا خطر ورود عوامل بیماریزا از زخمهای هرس کاهش یابد. بنابراین پیش از اجرای هرس سنگین، توصیه تخصصی مربوط به همان گونه و منطقه را بررسی کنید.
انتخاب ابزار مناسب به قطر شاخه، ارتفاع درخت و نوع برش بستگی دارد. ابزار کند یا نامناسب میتواند پوست را له کند و سطح برش نامنظم ایجاد کند.
ابزارهای اصلی عبارتاند از:
قیچی باغبانی: برای شاخههای نازک و جوانی که در محدوده ظرفیت ابزار هستند.
قیچی دستهبلند: برای شاخههای ضخیمتر که با قیچی معمولی بهراحتی بریده نمیشوند.
اره هرس: برای شاخههای قطور که بریدن آنها با قیچی باعث آسیب یا لهشدگی میشود.
دستکش و عینک محافظ: برای کاهش خطر بریدگی، خراش و ورود ذرات به چشم.
نردبان مناسب باغبانی: فقط در صورت نیاز و روی سطح محکم و پایدار؛ برای شاخههای بلند، استفاده از تجهیزات ایمن یا کمک متخصص بهتر است.
پیش از شروع کار، تیغهها را بررسی کنید. تیغه باید تیز، سالم و تمیز باشد. ابزار آلوده، بهویژه هنگام بریدن شاخههای مشکوک به بیماری، ممکن است عوامل بیماریزا را به بخشهای دیگر منتقل کند.
اگر شاخهای نشانههای بیماری دارد، ابزار را طبق روش مناسب ضدعفونی کنید و پیش از استفاده مجدد از تمیزبودن آن مطمئن شوید. مواد ضدعفونیکننده باید مطابق دستور مصرف استفاده شوند و نباید با یکدیگر مخلوط شوند.

پیش از بریدن شاخهها، چند دقیقه برای مشاهده درخت وقت بگذارید. به محل انشعاب شاخههای اصلی، تراکم تاج، شاخههای خشک، زخمها و شاخههایی که به هم ساییده میشوند توجه کنید.
ابتدا هدف هرس را مشخص کنید: آیا میخواهید اسکلت نهال جوان را شکل دهید، تاج درخت بالغ را باز کنید، شاخه بیمار را حذف کنید یا ارتفاع درخت را کنترل کنید؟ پاسخ این پرسش تعیین میکند کدام شاخه باید حذف شود و کدام شاخه باید باقی بماند.
در بسیاری از برنامههای هرس، این شاخهها در اولویت هستند. شاخه خشک یا شکسته میتواند محل تجمع آفات و عوامل بیماریزا باشد و شاخه بیمار نیز ممکن است منبع گسترش آلودگی شود.
اگر نشانههای بیماری مانند شانکر، زخمهای غیرعادی یا خشکیدگی پیشرونده دیده میشود، فقط ظاهر شاخه را ملاک قرار ندهید. عامل بیماری باید تا حد امکان شناسایی شود و شیوه حذف با توجه به بیماری تعیین شود. در موارد مشکوک، از کارشناس گیاهپزشکی کمک بگیرید.
شاخههایی که به هم برخورد میکنند یا به سمت مرکز تاج رشد کردهاند، ممکن است نور و فضای رشد را محدود کنند. معمولاً لازم است یکی از شاخههای رقیب حذف شود؛ اما انتخاب باید بر اساس موقعیت، سلامت، زاویه اتصال و نقش آن در اسکلت درخت انجام گیرد.
از حذف بیهدف تمام شاخههای رو به داخل خودداری کنید؛ در بعضی درختان، بخشی از این شاخهها میتوانند در ساختار تاج نقش داشته باشند. هدف، ایجاد توزیع متعادل شاخههاست.
شاخههای بسیار عمودی و پررشد که از تنه یا شاخههای اصلی بیرون میآیند، اغلب به سمت رشد رویشی میروند و میتوانند تاج را متراکم کنند. این شاخهها در صورت نامناسببودن محل رشد، ممکن است حذف شوند؛ اما همه شاخههای عمودی الزاماً بیفایده نیستند.
پاجوشهایی که از پایه درخت یا اطراف طوقه رشد میکنند نیز باید شناسایی شوند. در درختان پیوندی، ممکن است این شاخهها متعلق به پایه باشند و با رقم اصلی رقابت کنند.
پس از حذف شاخههای مشکلدار، شکل کلی درخت را دوباره بررسی کنید. آیا شاخههای اصلی بهطور متعادل در فضا پخش شدهاند؟ آیا تاج بیشازحد بلند یا یکطرفه شده است؟ آیا بخشهای پایینی نور کافی دریافت میکنند؟
اگر برای اصلاح تاج نیاز به حذف شاخههای بزرگ وجود دارد، بهتر است این کار با برنامه انجام شود. حذف تعداد زیادی از شاخههای اصلی در یک نوبت ممکن است درخت را تحت فشار قرار دهد و رشد شاخههای عمودی و پرقدرت را افزایش دهد.
محل برش یکی از مهمترین عوامل در کیفیت هرس است. برش اشتباه میتواند بافتهای محافظ شاخه را آسیب بزند یا بخش بزرگی از چوب مرده را باقی بگذارد.
در برش تنککننده، شاخه از محل اتصال خود به شاخه بزرگتر یا تنه حذف میشود. این روش برای بازکردن تاج و حذف شاخههای مزاحم کاربرد دارد. برش باید نزدیک یقه شاخه انجام شود، بدون آنکه یقه یا برجستگی طبیعی محل اتصال آسیب ببیند.
یقه شاخه ناحیهای در محل اتصال شاخه به تنه یا شاخه اصلی است که در روند محافظت و ترمیم زخم نقش دارد. بریدن صاف و همسطح با تنه، بهگونهای که این ناحیه آسیب ببیند، توصیه نمیشود.
در برش سربرداری، انتهای شاخه کوتاه میشود تا رشد از جوانه یا شاخه جانبی نزدیک محل برش هدایت شود. این نوع برش میتواند رشد شاخههای جدید را تحریک کند و در شکلدهی نهال جوان کاربرد داشته باشد.
استفاده بیشازحد از سربرداری، بهخصوص در درخت بالغ، ممکن است تعداد زیادی شاخه عمودی و متراکم ایجاد کند. بنابراین باید مشخص باشد که هدف از کوتاهکردن شاخه چیست و جوانه یا شاخه جانبی انتخابشده در چه جهتی رشد خواهد کرد.
فرم تاج باید با گونه، عادت رشد، فاصله کاشت و شیوه مدیریت باغ سازگار باشد. دو فرم رایج عبارتاند از:
در این روش، یک محور اصلی غالب حفظ میشود و شاخههای جانبی در اطراف آن شکل میگیرند. این فرم برای برخی درختان، از جمله بسیاری از سیستمهای تربیت سیب و گلابی، کاربرد دارد. انتخاب شاخههای اصلی با زاویه مناسب به پایداری اسکلت کمک میکند.
در فرم جامی، مرکز تاج نسبتاً باز نگه داشته میشود و چند شاخه اصلی به سمت بیرون رشد میکنند. این فرم در برخی درختان هستهدار رایج است. بازبودن مرکز تاج میتواند نورگیری و گردش هوا را بهبود دهد، اما اجرای صحیح آن به گونه و سیستم تربیت بستگی دارد.
در نهال جوان، هدف اصلی ایجاد اسکلت قوی و جهتدهی رشد است. هرس شدید و مکرر ممکن است رشد رویشی را تحریک کند و آغاز باردهی را به تأخیر بیندازد. در درخت بالغ، هرس بیشتر برای حفظ ساختار، حذف شاخههای نامناسب، تنظیم تراکم و نگهداری چوب بارده انجام میشود.
درختان مسن و رهاشده نیز نباید الزاماً در یک سال بهشدت هرس شوند. در بسیاری از موارد، اصلاح تدریجی تاج طی چند فصل کمخطرتر از حذف ناگهانی بخش بزرگی از شاخههاست.
در اغلب هرسهای معمول، پوشاندن زخم برش با چسب یا رنگ باغبانی ضروری نیست. بعضی مواد پوشاننده میتوانند روند طبیعی ترمیم را مختل کنند؛ بنابراین استفاده روتین از آنها توصیه عمومی محسوب نمیشود.
استثناها ممکن است به بیماری خاص، شرایط منطقه یا توصیه تخصصی برای یک گونه مربوط باشند. اگر درخت دچار بیماری شناختهشده است یا دستورالعمل محلی استفاده از مادهای مشخص را توصیه میکند، همان دستورالعمل را مبنا قرار دهید. از پوشاندن خودسرانه تمام برشها با مواد نامشخص پرهیز کنید.
هرس بیشازحد: حذف مقدار زیادی از تاج میتواند رشد شاخههای عمودی را تحریک کند و تعادل درخت را برهم بزند.
هرس در زمان نامناسب: شرایط آبوهوایی، احتمال سرما و حساسیت گونه به بیماری باید در تعیین زمان هرس در نظر گرفته شود.
باقیگذاشتن کنده بلند: باقیماندن بخش مرده شاخه میتواند روند ترمیم را دشوار کند.
آسیبزدن به یقه شاخه: برش خیلی نزدیک و همسطح با تنه ممکن است بافت محافظ را تخریب کند.
حذف بیهدف شاخههای بارده: بعضی درختان روی شاخههای چندساله یا جوانههای مشخصی میوه میدهند؛ حذف آنها بدون شناخت عادت باردهی میتواند محصول را کاهش دهد.
استفاده از ابزار کند یا آلوده: ابزار نامناسب باعث برش ناصاف یا افزایش احتمال انتقال عوامل بیماریزا میشود.
هرس شدید درخت ضعیف: درختی که با کمآبی، آسیب ریشه یا بیماری دستوپنجه نرم میکند، ممکن است به هرس سنگین واکنش نامطلوب نشان دهد.
پس از اتمام هرس، شاخههای بیمار یا آلوده را طبق توصیههای بهداشتی جمعآوری و دفع کنید. نگهداشتن بقایای آلوده در باغ یا افزودن آنها به کمپوست معمولی ممکن است به بقای برخی عوامل بیماریزا کمک کند.
در ادامه، وضعیت درخت را از نظر آبیاری، تغذیه و نشانههای بیماری بررسی کنید. کوددهی سنگین برای جبران هرس ضروری نیست و باید بر اساس نیاز واقعی درخت و شرایط خاک انجام شود. همچنین از سمپاشی بدون شناسایی آفت یا بیماری و بدون توجه به دستور مصرف خودداری کنید.
اگر تعداد زیادی درخت بهطور همزمان هرس شدهاند، ثبت نوع هرس، زمان اجرا و واکنش درختان در فصل رشد بعدی به اصلاح برنامه سال آینده کمک میکند.

هرس اصولی میتواند با بهبود نورگیری، حفظ شاخههای بارده مناسب و تنظیم رشد درخت به تولید بهتر کمک کند؛ اما هرس شدید یا حذف شاخههای بارده ممکن است محصول را کاهش دهد.
خیر. زمان مناسب به گونه، شرایط اقلیمی و حساسیت به بیماریها بستگی دارد. برای برخی درختان هستهدار، هرس در فصل رشد و هوای خشک ترجیح داده میشود.
خیر. برخی از این شاخهها مزاحماند، اما بعضی میتوانند برای بازسازی یا شکلدهی تاج استفاده شوند. تصمیم باید بر اساس جایگاه شاخه و هدف تربیت درخت گرفته شود.
بسیاری از نهالهای جوان به هرس تربیتی محدود نیاز دارند، اما شدت و نوع آن به گونه، شکل نهال و سیستم تربیت بستگی دارد. هرس شدید بدون دلیل میتواند استقرار و رشد مناسب را به تأخیر بیندازد.
هرس موفق با شناخت گونه، انتخاب زمان مناسب و تعیین هدف آغاز میشود. شاخههای خشک، بیمار، شکسته و مزاحم معمولاً در اولویت حذف هستند؛ سپس باید فرم تاج، تعادل شاخهها و نیاز درخت به اصلاح ساختار بررسی شود. برش درست، ابزار تمیز و پرهیز از هرس شدید غیرضروری، به حفظ سلامت درخت کمک میکند. باغداران هنگام انتخاب نهال از نهالستان رویال نهال آرمین قاسمی نیز بهتر است از ابتدا درباره عادت رشد و نیازهای تربیتی گونه موردنظر اطلاعات کافی کسب کنند تا مدیریت درخت از سالهای نخست با برنامه انجام شود.
هرس موفق با شناخت گونه، انتخاب زمان مناسب و تعیین هدف آغاز میشود. شاخههای خشک، بیمار، شکسته و مزاحم معمولاً در اولویت حذف هستند