پشتیبانی نهالستان ۰۹۱۴۱۸۱۱۵۲۰
جهت دریافت مشاوره و یا خرید نهال ، کافیست روی یکی از راه های ارتباطی زیر کلیک نمایید.
![]()
Copyright Royalnahal © 2022
یکی از عوامل مهم در موفقیت باغداری، انتخاب رقم درخت متناسب با سرمای زمستان منطقه است. بسیاری از درختان میوه برای خارج شدن از خواب زمستانی و شروع طبیعی رشد در بهار، به مدت مشخصی دمای پایین نیاز دارند. این نیاز را «نیاز سرمایی درختان میوه» مینامند.
اگر یک رقم در منطقهای کاشته شود که سرمای زمستان آن برای تأمین نیاز سرمایی درخت کافی نباشد، ممکن است درخت با وجود آبیاری و کوددهی مناسب، گلدهی نامنظم، کاهش تشکیل میوه و تأخیر در برگدهی داشته باشد.
در این مقاله با مفهوم نیاز سرمایی، روش محاسبه آن، علائم کمبود سرما و نکات مهم انتخاب نهال متناسب با اقلیم آشنا میشوید.
نیاز سرمایی یا Chilling Requirement به میزان سرمایی گفته میشود که یک درخت خزانکننده در دوره خواب زمستانی باید دریافت کند تا بتواند بهصورت طبیعی از خواب داخلی خود خارج شود.
درختانی مانند سیب، گلابی، هلو، گیلاس، آلبالو، زردآلو، بادام و گردو دارای سازوکارهای فیزیولوژیکی هستند که در پاییز و زمستان فعالیت رشد آنها را کاهش میدهد.
در این دوره، جوانههای رویشی و زایشی وارد مرحلهای از خواب میشوند که به آن خواب درونی یا Endodormancy گفته میشود.
در این وضعیت، حتی اگر برای مدت کوتاهی هوا گرم شود، جوانهها لزوماً شروع به رشد نمیکنند؛ زیرا هنوز نیاز سرمایی آنها بهطور کامل تأمین نشده است.
با دریافت سرمای کافی، موانع فیزیولوژیکی خواب بهتدریج برطرف میشوند و درخت آمادگی پاسخ به گرمای بهاره و شروع رشد را پیدا میکند.
نکته مهم این است که نیاز سرمایی درختان به گونه گیاهی، رقم، ژنتیک و شرایط محیطی وابسته است. بنابراین نمیتوان برای تمام درختان میوه یک مقدار ثابت در نظر گرفت.

سرمای زمستان بخشی از چرخه طبیعی زندگی بسیاری از درختان مناطق معتدل است.
این سازوکار باعث میشود درخت پس از طی دوره مناسب خواب، با افزایش دمای هوا در بهار وارد مرحله رشد شود.
اگر این فرایند بهدرستی انجام نشود، چند مشکل مهم ممکن است به وجود بیاید.
یکی از وظایف اصلی نیاز سرمایی، تنظیم زمان خروج جوانهها از خواب است.
درخت پس از دریافت سرمای موردنیاز، آمادگی بیشتری برای شروع رشد دارد. البته آغاز واقعی رشد به دمای محیط و شرایط بهاره نیز وابسته است.
درختان میوه برای تولید محصول مناسب به رشد هماهنگ جوانههای گل و برگ نیاز دارند.
کمبود سرمای زمستان ممکن است موجب شود جوانهها در زمانهای متفاوتی باز شوند. این مسئله میتواند روند گلدهی و گردهافشانی را مختل کند.
گلدهی منظم و همزمانی مناسب گلهای نر و ماده در گونههایی که به گردهافشانی متقابل نیاز دارند، در تشکیل میوه اهمیت دارد.
اگر جوانهها بهصورت پراکنده باز شوند، ممکن است همزمانی گلدهی ارقام گردهدهنده کاهش پیدا کند.
کمبود نیاز سرمایی در برخی گونهها میتواند باعث کاهش تعداد میوه، کوچک ماندن میوهها و افت کیفیت محصول شود.
البته میزان تأثیر به نوع درخت، شدت کمبود سرما و شرایط رشد در فصل بهار بستگی دارد.
برای اندازهگیری نیاز سرمایی، روشهای مختلفی وجود دارد. دو روش شناختهشده شامل مدل ساعات سرمایی و مدل یوتا هستند. مدل دینامیک نیز در مطالعات تخصصی کاربرد دارد.
در روش سنتی، تعداد ساعتهایی که دمای هوا در محدوده مشخصی قرار دارد محاسبه میشود.
یکی از تعریفهای رایج، شمارش ساعتهایی است که دما بین صفر تا حدود ۷٫۲ درجه سانتیگراد قرار دارد.
برای مثال، اگر دمای هوا در یک شبانهروز به مدت ۸ ساعت در این محدوده باشد، در روش ساده ساعات سرمایی، ۸ ساعت سرما ثبت میشود.
این روش ساده است و برای مقایسه اولیه شرایط سرمایی مناطق کاربرد دارد.
اما یک محدودیت مهم دارد: تمام دماهای پایین اثر یکسانی بر تکمیل خواب درخت ندارند.
مدل یوتا نسبت به روش ساده ساعات سرمایی، پیچیدهتر است.
در این روش، دماهای مختلف اثر متفاوتی بر تجمع واحدهای سرمایی دارند.
بهطور کلی:
دماهای حدود ۳ تا ۹ درجه سانتیگراد معمولاً بیشترین سهم را در تجمع سرمایی دارند.
دماهای بالاتر از محدوده مطلوب ممکن است اثر سرمایی کمتری داشته باشند.
دماهای نسبتاً گرم در برخی شرایط میتوانند بخشی از واحدهای سرمایی قبلی را خنثی کنند.
دماهای بسیار پایین نیز لزوماً به معنای دریافت سرمای مؤثر بیشتر نیستند.
بنابراین محاسبه نیاز سرمایی با مدل یوتا به اطلاعات دمایی ساعتی نیاز دارد.
مدل دینامیک یکی از روشهای پیشرفتهتر ارزیابی سرمای زمستان است.
در این مدل، اثر دماهای مختلف بر واکنشهای فیزیولوژیکی جوانهها بررسی میشود و نتیجه معمولاً با واحدی به نام Chill Portion بیان میشود.
مزیت این مدل آن است که در مناطق دارای نوسانات دمایی زمستان، میتواند تصویر دقیقتری از تجمع سرمای مؤثر ارائه دهد.
مطالعات مرکز تحقیقات میوه و خشکبار دانشگاه کالیفرنیا دیویس نیز تفاوت میان مدلهای محاسبه سرمای زمستان را توضیح دادهاند.
کمبود سرمای زمستانی همیشه با یک علامت مشخص ظاهر نمیشود. ممکن است یک درخت چند نشانه همزمان داشته باشد.
مهمترین علائم عبارتاند از:
یکی از نشانههای شناختهشده کمبود سرما، دیر باز شدن جوانهها در بهار است.
درخت ممکن است نسبت به سایر درختان همان باغ دیرتر وارد مرحله رشد شود.
در شرایط کمبود سرمایی، تمام جوانههای گل ممکن است همزمان باز نشوند.
در نتیجه، دوره گلدهی طولانیتر میشود و مدیریت گردهافشانی دشوارتر خواهد شد.
در برخی درختان، کمبود سرما میتواند باعث کاهش باز شدن جوانههای گل شود.
این موضوع در نهایت ممکن است تعداد گلهای قابلباروری و میزان تشکیل میوه را کاهش دهد.
در شرایط نامناسب، بخشی از جوانههای گل ممکن است رشد طبیعی نداشته باشند و پیش از باز شدن از بین بروند.
گاهی جوانههای انتهایی و جانبی در زمانهای متفاوتی باز میشوند.
این وضعیت میتواند باعث شود تاج درخت ظاهری نامنظم پیدا کند و رشد شاخهها یکنواخت نباشد.
اگر کمبود سرمایی شدید باشد، مجموعه مشکلات گلدهی، گردهافشانی و رشد جوانهها میتواند بر میزان محصول نهایی تأثیر بگذارد.
نکته مهم: این علائم اختصاصی کمبود نیاز سرمایی نیستند. بیماریهای ریشه، تنش آبی، کمبود عناصر غذایی، سرمازدگی و آسیب جوانهها نیز میتوانند نشانههای مشابه ایجاد کنند.
بنابراین برای تشخیص دقیق، باید وضعیت درخت و شرایط محیطی آن بررسی شود.
میزان نیاز سرمایی در گونههای مختلف و حتی ارقام یک گونه متفاوت است.
برای مثال، درختان زیر از نظر نیاز سرمایی اهمیت زیادی در برنامهریزی احداث باغ دارند:
درخت سیب از گونههای مهم مناطق معتدل است و نیاز سرمایی آن در ارقام مختلف تفاوت قابلتوجهی دارد.
برخی ارقام سیب برای مناطق سردتر مناسبتر هستند، درحالیکه ارقام کمنیاز به سرما میتوانند در بعضی مناطق با زمستانهای معتدل عملکرد مناسبتری داشته باشند.
انتخاب رقم باید با توجه به سرمای مؤثر منطقه، زمان گلدهی و طول فصل رشد انجام شود.
هلو و شلیل از نظر نیاز سرمایی تنوع زیادی دارند.
برخی ارقام به سرمای نسبتاً زیادی احتیاج دارند و برخی دیگر با دریافت سرمای کمتر نیز میتوانند وارد مرحله رشد بهاره شوند.
در مناطق گرم، انتخاب ارقام کمنیاز به سرما اهمیت ویژهای دارد.
نیاز سرمایی بادام به رقم وابسته است.
در انتخاب نهال بادام باید علاوه بر نیاز سرمایی، زمان گلدهی و احتمال وقوع سرمای دیررس بهاره نیز بررسی شود.
برخی ارقام زودگل ممکن است در مناطقی که سرمای بهاره دیرتر از موعد ادامه پیدا میکند، بیشتر در معرض خسارت قرار بگیرند.
گردو نیز برای تکمیل چرخه خواب و شروع طبیعی رشد بهاره به شرایط سرمایی متناسب با رقم نیاز دارد.
در انتخاب ارقام گردو، تنها میزان تحمل سرمای زمستان کافی نیست؛ زمان برگدهی و گلدهی نیز اهمیت دارد.
برای آشنایی با ویژگی ارقام مختلف میتوانید راهنمای بهترین رقم گردو برای مناطق سردسیر را مطالعه کنید.
زردآلو در بسیاری از مناطق نسبتاً سرد نیز کشت میشود، اما نیاز سرمایی آن با توجه به رقم متفاوت است.
زمان گلدهی این درخت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گلهای زودرس ممکن است با سرمای دیررس بهاره مواجه شوند.
گیلاس و آلبالو نیز از درختان خزانکنندهای هستند که نیاز سرمایی آنها باید هنگام انتخاب رقم بررسی شود.
در این درختان، تأمین سرمای کافی و انتخاب رقم متناسب با شرایط منطقه در گلدهی منظم و تشکیل محصول اهمیت دارد.
یکی از اشتباهات رایج در احداث باغ این است که باغدار فقط به سرد بودن زمستان منطقه توجه میکند.
درحالیکه سرد بودن هوا بهتنهایی برای تعیین مناسب بودن یک رقم کافی نیست.
برای بررسی وضعیت سرمای منطقه باید چند عامل را در نظر بگیرید.
بهتر است اطلاعات دمای ساعتی منطقه برای چند سال متوالی بررسی شود.
یک زمستان سرد یا گرم بهتنهایی نمیتواند معیار مناسبی برای انتخاب رقم دائمی باغ باشد.
میانگین شرایط سرمایی چند سال و میزان نوسانات دما اطلاعات قابلاعتمادتری فراهم میکند.
ارتفاع از سطح دریا، شیب زمین و موقعیت جغرافیایی میتوانند بر دمای زمستان تأثیر بگذارند.
حتی دو باغ در یک شهرستان ممکن است به دلیل تفاوت ارتفاع و شرایط توپوگرافی، الگوی سرمایی متفاوتی داشته باشند.
اطلاعات ایستگاه هواشناسی نزدیک به باغ میتواند برای تخمین نیاز سرمایی منطقه مفید باشد.
البته بهتر است اطلاعات ایستگاه با شرایط واقعی زمین نیز مقایسه شود؛ زیرا دمای یک ایستگاه لزوماً نماینده دقیق تمام باغهای اطراف نیست.
پیش از خرید نهال، مشخصات رقم را بررسی کنید.
اگر نیاز سرمایی رقم مشخص نشده است، از فروشنده یا تولیدکننده درباره اطلاعات فنی آن سؤال کنید.
صرفاً به عباراتی مانند پربار، زودبازده یا مناسب تمام مناطق اکتفا نکنید.
اگر در منطقه شما باغهای قدیمی با همان گونه و رقم وجود دارند، زمان برگدهی، گلدهی و میزان باردهی آنها میتواند اطلاعات مفیدی فراهم کند.
البته تجربه باغداران باید همراه با اطلاعات آبوهوایی و شناخت رقم بررسی شود.
خیر. کوددهی بهتنهایی نمیتواند نیاز سرمایی تأمیننشده درخت را جبران کند.
نیاز سرمایی یک فرایند فیزیولوژیکی است و با تأمین نیتروژن، فسفر، پتاسیم یا سایر عناصر غذایی جایگزین نمیشود.
حتی کوددهی نامناسب ممکن است شرایط درخت را دشوارتر کند.
برای مثال:
مصرف بیرویه کود نیتروژن میتواند رشد رویشی نامتعادل ایجاد کند.
کوددهی بدون آزمایش خاک ممکن است موجب عدم تعادل عناصر غذایی شود.
استفاده از کودهای محرک رشد بدون شناخت وضعیت خواب جوانهها راهکار علمی و قابلاعتمادی نیست.
برخی ترکیبات تنظیمکننده رشد و مواد شیمیایی در شرایط خاص برای مدیریت جوانهها استفاده میشوند؛ اما کاربرد آنها به گونه، رقم، مرحله فیزیولوژیکی و مقررات مربوط بستگی دارد.
استفاده خودسرانه از این ترکیبات توصیه نمیشود.
انتخاب نهال باید پیش از خرید و احداث باغ انجام شود؛ زیرا اصلاح اشتباه در انتخاب رقم پس از چند سال رشد درخت میتواند هزینه زیادی داشته باشد.
در مناطق دارای زمستان سرد باید به موارد زیر توجه کنید:
نیاز سرمایی رقم با سرمای مؤثر منطقه متناسب باشد.
رقم انتخابی از نظر مقاومت به سرمای زمستان بررسی شود.
زمان برگدهی و گلدهی با خطر سرمای دیررس بهاره هماهنگ باشد.
طول فصل رشد برای رسیدن محصول کافی باشد.
شرایط خاک و زهکشی زمین مناسب باشد.
برای نمونه، هنگام انتخاب گردو در مناطق سرد، بررسی ارقام دیر برگده مانند فرنور و مقایسه آنها با شرایط واقعی منطقه اهمیت دارد.
در مناطق دارای زمستانهای معتدل باید به ارقام کمنیاز به سرما توجه بیشتری شود.
اگر رقم انتخابی به سرمای بیشتری از میزان قابلدریافت منطقه احتیاج داشته باشد، احتمال بروز مشکلات خواب و گلدهی وجود دارد.
در چنین مناطقی بهتر است:
اطلاعات نیاز سرمایی رقم از تولیدکننده دریافت شود.
شرایط دمایی چند سال گذشته بررسی شود.
زمان گلدهی و احتمال گرمای زودهنگام بهاره در نظر گرفته شود.
از انتخاب ارقام صرفاً بر اساس قیمت یا تبلیغات خودداری شود.
بعضی مناطق زمستانهایی با نوسانات دمایی زیاد دارند.
در چنین شرایطی، استفاده از اطلاعات دمایی ساعتی و مدلهای دقیقتر محاسبه سرما اهمیت بیشتری پیدا میکند.
همچنین باید خطر گرم شدن زودهنگام هوا و بازگشت سرمای بهاره بررسی شود.
زمان کاشت نهال و نیاز سرمایی دو موضوع مرتبط اما متفاوت هستند.
نیاز سرمایی به چرخه فیزیولوژیکی درخت مربوط میشود، درحالیکه زمان کاشت به شرایط مناسب استقرار ریشه و شروع رشد بستگی دارد.
کاشت نهال در پاییز یا بهار نمیتواند جایگزین نیاز سرمایی رقم شود.
برای مثال، اگر یک رقم در منطقهای کاشته شود که سرمای زمستان آن کافی نیست، انتخاب زمان کاشت مناسب بهتنهایی مشکل را برطرف نمیکند.
برای آشنایی بیشتر با زمان مناسب انتقال نهال به زمین، مقاله راهنمای بهترین زمان کاشت نهال میوه؛ پاییز یا بهار؟ را مطالعه کنید.
یکی از موضوعات مهم در باغداری امروز، تغییر الگوی دمایی زمستانها است.
در برخی مناطق، افزایش میانگین دمای زمستان یا تغییر تعداد روزهای سرد میتواند میزان سرمای مؤثر دریافتی درختان را کاهش دهد.
این مسئله بهویژه برای باغهایی اهمیت دارد که در آنها ارقام با نیاز سرمایی بالا کاشته شدهاند.
پیامدهای احتمالی عبارتاند از:
تأخیر یا نامنظم شدن باز شدن جوانهها
کاهش تعداد گلهای طبیعی
طولانی شدن دوره گلدهی
اختلال در همزمانی گلدهی ارقام گردهدهنده
کاهش عملکرد در برخی سالها
مطالعات دانشگاهی در زمینه نیاز سرمایی نیز نشان میدهند که انتخاب ارقام متناسب با شرایط آبوهوایی، یکی از عوامل مهم پایداری تولید میوه در مناطق مختلف است.
به همین دلیل، در احداث باغهای جدید بهتر است فقط به شرایط آبوهوایی فعلی توجه نشود و تغییرات احتمالی دمای زمستان در سالهای آینده نیز در تصمیمگیری لحاظ شود.
برخی اشتباهات میتوانند باعث انتخاب نادرست رقم و کاهش عملکرد باغ شوند.
مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. تصور اینکه هرچه زمستان سردتر باشد بهتر است.
دمای بسیار پایین الزاماً به معنای دریافت سرمای مؤثر بیشتر نیست. همچنین سرمای شدید میتواند به بافتهای درخت آسیب بزند.
۲. یکسان دانستن نیاز سرمایی تمام ارقام یک گونه.
دو رقم سیب یا بادام ممکن است نیاز سرمایی متفاوتی داشته باشند.
۳. توجه نکردن به اطلاعات دمایی منطقه.
انتخاب نهال بدون بررسی شرایط اقلیمی میتواند ریسک احداث باغ را افزایش دهد.
۴. اشتباه گرفتن نیاز سرمایی با مقاومت به یخبندان.
نیاز سرمایی به میزان سرما برای خروج از خواب مربوط است؛ اما مقاومت به یخبندان توانایی تحمل دماهای پایین بدون آسیب جدی است. این دو ویژگی یکسان نیستند.
۵. انتخاب رقم فقط بر اساس میزان باردهی اعلامشده.
باردهی بالقوه یک رقم زمانی اهمیت دارد که شرایط اقلیمی، خاک، آب و مدیریت باغ برای رشد آن مناسب باشد.

میزان سرمایی است که درخت در دوره خواب زمستانی دریافت میکند تا موانع فیزیولوژیکی خواب جوانهها برطرف شود و در بهار آمادگی رشد پیدا کند.
عدد ثابتی برای تمام درختان وجود ندارد. نیاز سرمایی با توجه به گونه، رقم و مدل محاسبه متفاوت است و باید از مشخصات فنی همان رقم استفاده کرد.
ممکن است جوانهها دیرتر باز شوند، گلدهی نامنظم شود، تعداد گلها کاهش پیدا کند و تشکیل میوه با مشکل مواجه شود.
بله، اما مقدار نیاز سرمایی در ارقام مختلف بادام متفاوت است. بنابراین باید رقم متناسب با شرایط سرمایی منطقه انتخاب شود.
بله، نیاز سرمایی گردو به رقم وابسته است. هنگام خرید باید علاوه بر نیاز سرمایی، زمان برگدهی، گلدهی و شرایط اقلیمی منطقه بررسی شود.
بله، بسیاری از درختان میوه در مناطق گرمسیر قابلکشت هستند؛ اما باید گونه و ارقامی انتخاب شوند که نیاز سرمایی آنها با شرایط منطقه سازگار باشد.
خیر. کوددهی نمیتواند نیاز سرمایی تأمیننشده را جایگزین کند. مدیریت تغذیه باید بر اساس نیاز واقعی درخت و وضعیت خاک انجام شود.
نه لزوماً. در مدلهای مختلف، دماهای زیر صفر ممکن است سهم بسیار کمی در تجمع سرمای مؤثر داشته باشند. سرمای شدید نیز میتواند به درخت آسیب بزند.
نیاز سرمایی یکی از عوامل اساسی در انتخاب رقم مناسب برای احداث باغ است. اگر رقم درخت با شرایط سرمایی منطقه هماهنگ نباشد، حتی با وجود آبیاری، کوددهی و مراقبت مناسب نیز ممکن است مشکلاتی در گلدهی و باردهی ایجاد شود.
پیش از خرید نهال، اطلاعات نیاز سرمایی رقم، میانگین دمای زمستان منطقه، زمان گلدهی و احتمال سرمای دیررس بهاره را بررسی کنید.
نهالستان رویال نهال آرمین قاسمی با مدیریت آرمین قاسمی در میاندوآب، آذربایجان غربی، در زمینه تولید و عرضه انواع نهالهای مثمر و غیرمثمر فعالیت دارد.
برای انتخاب نهال مناسب، بهتر است پیش از ثبت سفارش، شرایط اقلیمی زمین و مشخصات رقم موردنظر را بررسی کرده و با کارشناسان نهالستان مشورت کنید.
پیش از خرید نهال، اطلاعات نیاز سرمایی رقم، میانگین دمای زمستان منطقه، زمان گلدهی و احتمال سرمای دیررس بهاره را بررسی کنید